Skip to main content

Participatie is cruciaal voor Smart City-innovatie: Lessen uit Stockholm en Den Haag

Niels Back

Adviseur

0703763636

Kirsten Allijn

Adviseur

0651907584

Enkele tijd geleden is een groep adviseurs van PBLQ naar Stockholm afgereisd om inspiratie op te doen en te leren van Zweden. We namen de proef op de som dat in Zweden ‘alles beter geregeld is’ op het gebied van digitalisering en innovatie in de publieke sector. In Stockholm organiseerden we een sessie met Stockholm Smart City waar wij als PBLQ voorbeelden uit de Nederlandse praktijk en Smart City Stockholm uit de Zweedse praktijk presenteerden. Ook leerden we in cocreatie meer over het proces van het komen van een eerste proof of concept van een enkele innovatie tot het worden van een innovatieve smart city.

Na ons bezoek aan Stockholm, reisden we met PBLQ af naar de boulevard van Scheveningen – een stuk dichterbij maar niet minder interessant. Hier hadden we een inspiratiesessie bij het Living Lab Scheveningen van de gemeente Den Haag. We kregen een rondleiding langs verschillende implementaties van slimme technologieën die onderdeel zijn van de smart city-visie van Den Haag. Ook hier hebben we een hoop geleerd over de dagelijkse realiteit van het creëren van een smart city.

Beide steden leren ons wat wel en niet werkt in en voor een Smart City en hoe je hierin de gemeentelijke organisatie én de inwoner mee krijgt. Hoe geven beide steden participatie vorm in de slimme stad, en wat zijn daarin best practices?

Uitdagingen in de slimme stad

Smart cities hebben een natuurlijke aantrekkingskracht. Innovatie door het creëren van een smart city wordt gebruikt als oplossing om een diverse set aan stedelijke beleidsdoelen te behalen, zoals bijvoorbeeld klimaat-, mobiliteits- of veiligheidsdoelstellingen. De vraag is echter of er ook wel zo makkelijk een overstijgend idee is van hoe een maatschappelijke vraagstuk er in de praktijk uitziet. Op zo’n moment is het belangrijk om een strategie te hebben die inwoners en diverse beleidsafdelingen betrekt. Inwoners weten goed wat er speelt in hun omgeving, en kunnen hier van grote meerwaarde zijn voor een gemeente. Tegelijkertijd weten afzonderlijke beleidsafdeling veel over de specifieke maatschappelijke opgave waar zij mee bezig zijn. De achilleshiel is hoe dit vervolgens te verbinden aan innovatieve technologie en te kijken hoe dit meerwaarde kan creëren voor verschillende maatschappelijke opgaven tegelijkertijd.

De vraag is daarom: hoe zorgen we ervoor dat de slimme stad echt waarde gaat creëren voor inwoners? En hoe gebruiken we de kracht van zowel inwoners als de gemeentelijke organisatie hierin? Stockholm en Den Haag vinden hier elk op hun eigen manier antwoorden op.

Lessen uit Stockholm: Verbind de operatie met innovatie door maatschappelijke opgaven centraal te stellen

Smart City Stockholm is verbonden aan de gemeente Stockholm en neemt een verbindersfunctie aan in het koppelen van uitdagingen in beleidsafdelingen en kansen voor innovatie, zowel bij de IT-afdeling als daarbuiten. Tijdens het bezoek aan Smart City Stockholm vertelden de medewerkers over het scaling up-model dat zij gecreëerd hebben. Zij hebben dit model ontwikkeld om meer inzicht te krijgen in hoe het proces van opschalen werkt. Dit proces hebben zij in kaart gebracht omdat zij merkten dat meerdere pilots al in een vroeg stadium strandden en merkten dat opschalen binnen een gemeente nog best moeilijk kon zijn. Tegelijkertijd hebben ze een aantal mooie voorbeelden waar wel van succesvol van een eerste proof of concept is gewerkt naar het denken en werken als een slimme stad.

Hoe kom je als stad van de pilotfase van een idee naar de eindfase van een slimme stad, die innovatie integraal bekijkt in relatie tot maatschappelijke vraagstukken? Het scaling up model begint vanuit de constatering dat steden vaak beginnen met een technologie die een oplossing is voor één probleem en daarmee een hippe en moderne technologie en tool blijft, zonder dat het integraal wordt ingezet voor meerdere maatschappelijke vraagstukken. Echter, om overkoepelende waarde te creëren met deze technologie, moeten technologie en innovatie altijd in het bredere geheel worden gezien van de visie die de stad voor ogen heeft. Belangrijk is het daarom om je als stad echt af te vragen of de innovatie die je ontwikkelt, meer is dan alleen een slimme oplossing voor één probleem. Het gesprek over wat voor waarde deze innovatie toevoegt aan de visie die je als stad wil bereiken is daarom cruciaal.

Het Stockholmse scaling up model vraagt daarmee expliciet aandacht voor de gevolgen op lange termijn van het implementeren van een nieuwe technologie in een organisatie én een stad. Door bij de start van een traject al na te denken over de mogelijke toegevoegde waarde van een innovatie en de maatschappelijke opgave centraal te stellen, voorkom je vaker dat een proof of concept strandt bij het opschalen door een te smalle focus op alleen de operatie.

Lessen uit Den Haag: Verbind de inwoner aan innovatie door lokale maatschappelijke vraagstukken centraal te stellen

Het team dat zich bezig houdt met smart city in Den Haag bestaat uit een diverse groep: van IT’ers tot ethici en bedrijfskundigen. Zo kunnen zij goed cocreëren vanuit hun eigen expertise en proberen zij de wensen die er vanuit de maatschappij naar boven komen te vertalen naar een smart city visie én uitvoering. Samen met bewoners op Scheveningen hebben zij een visie ontwikkeld waarin speerpunten rondom veiligheid en leefbaarheid, mobiliteit, duurzaamheid en milieu, participatie en economie, toerisme en recreatie duidelijk naar voren komen. Data wordt steeds belangrijker voor de onderbouwing van beleid dus technologieën die kunnen bijdragen aan het uitvoeren van dit beleid én beleid kunnen monitoren zijn erg gewild. Samen met overheden, bewoners en het bedrijfsleven worden de onderwerpen die belangrijk zijn voor inwoners geïnventariseerd. Zo stellen zij dat er niet willekeurig en top-down technologieën worden gekozen en er zo geen oplossing naar een probleem zoekt, maar juist andersom. Het Living Lab Scheveningen speelt bovendien door de continue verbinding met inwoners telkens in op actualiteiten die in de stad ontstaan.

Geef participatie eenvoudig en laagdrempelig vorm bij Smart City-innovatie

Smart City technologieën implementeren betekent dus niet alleen een technologie implementeren, het vergt (juist) ook een verandering in de operatie van een gemeente. Precies zoals de gemeente Stockholm ook al laten zien in hun scaling up model. Het lastige hiervan is dat je je organisatie ook moet overtuigen van een andere manier van denken en een bewust gebruik van data en technologie. Dan helpt het om actief jezelf te promoten bij andere delen van de gemeentelijke organisatie en je aanbieden als sparringpartner en meedenker over het gebruik van data en innovatieve technologie. Ook vergt het implementeren van technologie een verandering in het denken over de interactie met de burger. Ga dus in gesprek! Niet een top-down-benadering dus van het implementeren van technologie, maar het bottom-up als Smart City-organisatie samen met burgers voortdurend zoeken naar innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze rollen geven de gemeente Stockholm en Den Haag beide op een eigen manier vorm en blijken steeds effectiever te zijn.

Hoe PBLQ helpt bij Smart City-vraagstukken

Voor alle steden blijkt het worden van een slimme stad een continu leerproces te zijn. Wel weten we dat je dit participatief moet vormgeven, door de inwoner en de gehele gemeentelijke organisatie voortdurend te betrekken. Stockholm en Den Haag leren ons dit wederom. Voor PBLQ zijn deze vraagstukken niet nieuw. PBLQ staat voor verbinden, niet alleen tussen organisaties, maar juist ook binnen een organisatie. En tussen bestuur, beleid en uitvoering aan de ene kant, en digitalisering en innovatie aan de andere kant. Door alleen aan de technologiekant te denken slaagt een innovatie niet in het creëren van maatschappelijke meerwaarde, daarvoor is meer nodig geloven wij. We helpen daarom diverse overheidsorganisaties op zowel Rijks- als lokaal niveau met strategisch (beleids)advies rondom het opzetten van Smart City-visies en het strategisch verbinden van digitalisering aan maatschappelijke transities in de stad. Daarnaast helpen wij in (gemeentelijke) organisaties met het ontwikkelen van en een plek geven aan Smart City-innovatie. Ook doen wij rekenkameronderzoeken voor gemeentes waarin wij kijken wat de bijdrage van digitalisering en Smart City-innovatie is aan gemeentelijk beleid. Wilt u meer weten over wat PBLQ kan betekenen? Stuur ons vooral een bericht! We gaan graag in gesprek.

Enkele tijd geleden is een groep adviseurs van PBLQ naar Stockholm afgereisd om inspiratie op te doen en te leren van Zweden. We namen de proef op de som dat in Zweden ‘alles beter geregeld is’ op het gebied van digitalisering en innovatie in de publieke sector. In Stockholm organiseerden we een sessie met Stockholm Smart City waar wij als PBLQ voorbeelden uit de Nederlandse praktijk en Smart City Stockholm uit de Zweedse praktijk presenteerden. Ook leerden we in cocreatie meer over het proces van het komen van een eerste proof of concept van een enkele innovatie tot het worden van een innovatieve smart city.

Na ons bezoek aan Stockholm, reisden we met PBLQ af naar de boulevard van Scheveningen – een stuk dichterbij maar niet minder interessant. Hier hadden we een inspiratiesessie bij het Living Lab Scheveningen van de gemeente Den Haag. We kregen een rondleiding langs verschillende implementaties van slimme technologieën die onderdeel zijn van de smart city-visie van Den Haag. Ook hier hebben we een hoop geleerd over de dagelijkse realiteit van het creëren van een smart city.

Beide steden leren ons wat wel en niet werkt in en voor een Smart City en hoe je hierin de gemeentelijke organisatie én de inwoner mee krijgt. Hoe geven beide steden participatie vorm in de slimme stad, en wat zijn daarin best practices?

Uitdagingen in de slimme stad

Smart cities hebben een natuurlijke aantrekkingskracht. Innovatie door het creëren van een smart city wordt gebruikt als oplossing om een diverse set aan stedelijke beleidsdoelen te behalen, zoals bijvoorbeeld klimaat-, mobiliteits- of veiligheidsdoelstellingen. De vraag is echter of er ook wel zo makkelijk een overstijgend idee is van hoe een maatschappelijke vraagstuk er in de praktijk uitziet. Op zo’n moment is het belangrijk om een strategie te hebben die inwoners en diverse beleidsafdelingen betrekt. Inwoners weten goed wat er speelt in hun omgeving, en kunnen hier van grote meerwaarde zijn voor een gemeente. Tegelijkertijd weten afzonderlijke beleidsafdeling veel over de specifieke maatschappelijke opgave waar zij mee bezig zijn. De achilleshiel is hoe dit vervolgens te verbinden aan innovatieve technologie en te kijken hoe dit meerwaarde kan creëren voor verschillende maatschappelijke opgaven tegelijkertijd.

De vraag is daarom: hoe zorgen we ervoor dat de slimme stad echt waarde gaat creëren voor inwoners? En hoe gebruiken we de kracht van zowel inwoners als de gemeentelijke organisatie hierin? Stockholm en Den Haag vinden hier elk op hun eigen manier antwoorden op.

Lessen uit Stockholm: Verbind de operatie met innovatie door maatschappelijke opgaven centraal te stellen

Smart City Stockholm is verbonden aan de gemeente Stockholm en neemt een verbindersfunctie aan in het koppelen van uitdagingen in beleidsafdelingen en kansen voor innovatie, zowel bij de IT-afdeling als daarbuiten. Tijdens het bezoek aan Smart City Stockholm vertelden de medewerkers over het scaling up-model dat zij gecreëerd hebben. Zij hebben dit model ontwikkeld om meer inzicht te krijgen in hoe het proces van opschalen werkt. Dit proces hebben zij in kaart gebracht omdat zij merkten dat meerdere pilots al in een vroeg stadium strandden en merkten dat opschalen binnen een gemeente nog best moeilijk kon zijn. Tegelijkertijd hebben ze een aantal mooie voorbeelden waar wel van succesvol van een eerste proof of concept is gewerkt naar het denken en werken als een slimme stad.

Hoe kom je als stad van de pilotfase van een idee naar de eindfase van een slimme stad, die innovatie integraal bekijkt in relatie tot maatschappelijke vraagstukken? Het scaling up model begint vanuit de constatering dat steden vaak beginnen met een technologie die een oplossing is voor één probleem en daarmee een hippe en moderne technologie en tool blijft, zonder dat het integraal wordt ingezet voor meerdere maatschappelijke vraagstukken. Echter, om overkoepelende waarde te creëren met deze technologie, moeten technologie en innovatie altijd in het bredere geheel worden gezien van de visie die de stad voor ogen heeft. Belangrijk is het daarom om je als stad echt af te vragen of de innovatie die je ontwikkelt, meer is dan alleen een slimme oplossing voor één probleem. Het gesprek over wat voor waarde deze innovatie toevoegt aan de visie die je als stad wil bereiken is daarom cruciaal.

Het Stockholmse scaling up model vraagt daarmee expliciet aandacht voor de gevolgen op lange termijn van het implementeren van een nieuwe technologie in een organisatie én een stad. Door bij de start van een traject al na te denken over de mogelijke toegevoegde waarde van een innovatie en de maatschappelijke opgave centraal te stellen, voorkom je vaker dat een proof of concept strandt bij het opschalen door een te smalle focus op alleen de operatie.

Lessen uit Den Haag: Verbind de inwoner aan innovatie door lokale maatschappelijke vraagstukken centraal te stellen

Het team dat zich bezig houdt met smart city in Den Haag bestaat uit een diverse groep: van IT’ers tot ethici en bedrijfskundigen. Zo kunnen zij goed cocreëren vanuit hun eigen expertise en proberen zij de wensen die er vanuit de maatschappij naar boven komen te vertalen naar een smart city visie én uitvoering. Samen met bewoners op Scheveningen hebben zij een visie ontwikkeld waarin speerpunten rondom veiligheid en leefbaarheid, mobiliteit, duurzaamheid en milieu, participatie en economie, toerisme en recreatie duidelijk naar voren komen. Data wordt steeds belangrijker voor de onderbouwing van beleid dus technologieën die kunnen bijdragen aan het uitvoeren van dit beleid én beleid kunnen monitoren zijn erg gewild. Samen met overheden, bewoners en het bedrijfsleven worden de onderwerpen die belangrijk zijn voor inwoners geïnventariseerd. Zo stellen zij dat er niet willekeurig en top-down technologieën worden gekozen en er zo geen oplossing naar een probleem zoekt, maar juist andersom. Het Living Lab Scheveningen speelt bovendien door de continue verbinding met inwoners telkens in op actualiteiten die in de stad ontstaan.

Geef participatie eenvoudig en laagdrempelig vorm bij Smart City-innovatie

Smart City technologieën implementeren betekent dus niet alleen een technologie implementeren, het vergt (juist) ook een verandering in de operatie van een gemeente. Precies zoals de gemeente Stockholm ook al laten zien in hun scaling up model. Het lastige hiervan is dat je je organisatie ook moet overtuigen van een andere manier van denken en een bewust gebruik van data en technologie. Dan helpt het om actief jezelf te promoten bij andere delen van de gemeentelijke organisatie en je aanbieden als sparringpartner en meedenker over het gebruik van data en innovatieve technologie. Ook vergt het implementeren van technologie een verandering in het denken over de interactie met de burger. Ga dus in gesprek! Niet een top-down-benadering dus van het implementeren van technologie, maar het bottom-up als Smart City-organisatie samen met burgers voortdurend zoeken naar innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze rollen geven de gemeente Stockholm en Den Haag beide op een eigen manier vorm en blijken steeds effectiever te zijn.

Hoe PBLQ helpt bij Smart City-vraagstukken

Voor alle steden blijkt het worden van een slimme stad een continu leerproces te zijn. Wel weten we dat je dit participatief moet vormgeven, door de inwoner en de gehele gemeentelijke organisatie voortdurend te betrekken. Stockholm en Den Haag leren ons dit wederom. Voor PBLQ zijn deze vraagstukken niet nieuw. PBLQ staat voor verbinden, niet alleen tussen organisaties, maar juist ook binnen een organisatie. En tussen bestuur, beleid en uitvoering aan de ene kant, en digitalisering en innovatie aan de andere kant. Door alleen aan de technologiekant te denken slaagt een innovatie niet in het creëren van maatschappelijke meerwaarde, daarvoor is meer nodig geloven wij. We helpen daarom diverse overheidsorganisaties op zowel Rijks- als lokaal niveau met strategisch (beleids)advies rondom het opzetten van Smart City-visies en het strategisch verbinden van digitalisering aan maatschappelijke transities in de stad. Daarnaast helpen wij in (gemeentelijke) organisaties met het ontwikkelen van en een plek geven aan Smart City-innovatie. Ook doen wij rekenkameronderzoeken voor gemeentes waarin wij kijken wat de bijdrage van digitalisering en Smart City-innovatie is aan gemeentelijk beleid. Wilt u meer weten over wat PBLQ kan betekenen? Stuur ons vooral een bericht! We gaan graag in gesprek.

PUBLICATIES