Skip to main content

Wat Zweden ons leert over digitalisering en informatisering van de zorg

Merlijn Smits

Adviseur

0630955591

Rolinka Boot

Adviseur

0649746845

adviseur-paul-deurvorst-pblq

Paul Deurvorst

Adviseur

0653469662

Nederland is in veel opzichten vergelijkbaar met Zweden. Dit geldt niet alleen voor de staatsstructuur – beiden hanteren een parlementair stelsel binnen de constitutionele monarchie –, maar ook voor de hoge welvaart, ruime sociale zekerheid én de hoge kwaliteit van de gezondheidszorg. Binnen de gezondheidszorg hebben beide landen daarbij ook nog eens te maken met een toenemende mate van vergrijzing, waardoor de vraag naar gezondheidszorg hoog ligt en het personeelstekort stijgt.

Reden om te innoveren dus. En daar doet Zweden het toch een stuk beter dan Nederland. Zweden loopt ruim voor op digitalisering en informatisering van het zorgstelsel en dat ook nog eens tegen lagere kosten. Daar moeten wij als Nederlanders toch van kunnen leren.

Tijdens de PBLQ-studiereis naar Stockholm, hebben we daarom twee organisaties bezocht die zich bezighouden met digitalisering en informatisering van de zorg: Het Zweedse eHealth bureau (“eHälsomyndigheten”) en het CAIR-lab van het Karolinska academisch ziekenhuis: een onderzoekslaboratorium voor kunstmatige intelligentie in de zorg.

Het Zweedse eHealth bureau is een overheidsinstelling die zich richt op de ontwikkeling van een nationale eHealth infrastructuur voor een betere gezondheidszorg. Het bureau heeft zich in de afgelopen jaren ruimschoots beziggehouden met onder andere de ontwikkeling en implementatie van informatiestandaarden voor patiëntgegevens, elektronische medicatievoorschriften en elektronische virtuele doktersafspraken.

Het CAIR-lab van het academisch ziekenhuis in Stockholm houdt zich bezig met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentiemodellen specifiek voor de gezondheidszorg. Door een multidisciplinaire omgeving te creëren, waar klinische kennis samenkomt met technische kennis en voldoende patiëntendata, wil het lab de barrières rondom kunstmatige intelligentie in de zorg wegnemen. Het laboratorium biedt ondersteuning in de vroege innovatiefasen via pilotstudies en in de latere fasen van implementatie tot opschaling.

Wat gaat er goed in Zweden?

Zweden heeft zich tot doel gesteld om in 2025 wereldwijd koploper te zijn op het gebied van eHealth. En ze zijn goed op weg. In 2017 heeft elke Zweedse burger toegang gekregen tot zijn eigen gezondheidsdossier. Hierin kunnen patiënten zien welke aantekeningen zorgverleners hebben gemaakt, welke uitslagen er binnen zijn gekomen en wie het gezondheidsdossier heeft bekeken. De informatiestandaarden waarop het patiëntendossier is gebouwd, blijven niet beperkt tot Zweden. Zweden is een van de toonaangevende landen binnen het formuleren van de verordening tot een ‘European Health Data Space’ waarin – mits de verordening wordt goedgekeurd – alle Europese deelstaten patiëntgegevens met elkaar kunnen gaan uitwisselen.

Ook informatie-uitwisseling tussen Zweedse ziekenhuizen en apotheken gaat tegenwoordig grotendeels digitaal. Dit leidt tot een kortere doorlooptijd tussen voorschrijven en uitgeven van medicatie, een beter overzicht van iemands medicatie en een lagere foutgevoeligheid.
Het aantal digitale consulten in Zweden ligt verder hoog. Dit wordt versterkt door het bestaan van diverse virtuele huisartsklinieken. Digitale zorgverlening biedt Zweden toegang tot gezondheidszorg, zeker in de laagbevolkte Noordelijke delen van het land.

Tot slot is er in Zweden volop ruimte om te innoveren met initiatieven zoals kunstmatige intelligentie. Met aanmoediging van de regio, wordt zorgvernieuwing gefinancierd.

Hoe doet Zweden dat dan?

De zorg in Zweden is veel minder complex georganiseerd dan die in Nederland. In Nederland hebben we te maken met zowel landelijke als regionale verantwoordelijkheden in de zorg, een enorm aanbod aan zorgaanbieders door het hele land heen, eveneens een groot aanbod aan landelijke zorgverzekeraars en tot slot regionale zorgkantoren.

In Zweden is zorg daarentegen grotendeels regionaal georganiseerd. Ook is het aantal partijen dat deelneemt aan de zorgverlening beperkt. Vergoeding van zorg loopt niet via zorgverzekeraars (enkel voor sporadische private verzekeringen), maar via “Försäkringskassan”; het agentschap voor sociale zekerheid en zorg. Försäkringskassan is regionaal georiënteerd. De regio heeft daarmee veel zeggenschap. Neem je zorg af in jouw regio? Dan betaalt de regio de zorgaanbieder terug via regionaal geïnde belastinggelden. Kosten van zorg zijn door de regio heen gelijk. Ook het aantal zorgaanbieders is beperkt. Tussen de zorgaanbieders loopt gegevensuitwisseling soepel. De regio kan namelijk één informatiestandaard en één type EPD-software verplichten. Wil je als zorgaanbieder innoveren? Dan zijn de lijntjes tot de regio kort.

Dit alles wordt nog eens gefaciliteerd door het grote vertrouwen dat de Zweedse burger in overheidsinstellingen heeft én het beperkte belang dat de Zweedse burger hecht aan privacy. Dit is een groot verschil met Nederland, waar het wantrouwen naar overheidsinstellingen met de dag lijkt te groeien en de roep om privacy alom vertegenwoordigd is in de programma’s over uitwisseling van gezondheidsgegevens.

Is het dan allemaal koek en ei?

Hoewel de digitalisering van de Zweedse zorg veelbelovend lijkt, is het zeker niet allemaal koek en ei. Waar (digitale) zorgverlening binnen één regio soepel verloopt, wordt het verhaal anders zodra er regio-overstijgend wordt gekeken. Tussen regio’s kunnen namelijk verschillende standaarden worden gehanteerd en communiceert software beperkt, waardoor elektronische patiëntendossiers lang niet altijd kunnen worden gedeeld. Ook voor de burger is het ontvangen van zorg in een andere regio dan die van herkomst niet zo eenvoudig.

Daarnaast zijn de verschillen tussen regio’s groot. Met een hoge bevolkingsdichtheid is Stockholm een rijke regio ten opzichte van een regio in het hoge Noorden. Het gevolg is dat de zorgkosten per inwoner in Stockholm een stuk lager liggen dan de zorgkosten per inwoner van een Noordelijke gemeente. De toegang tot kwalitatief hoogwaardige zorg is daarom daar lager. In Zweden neemt de roep om nationale verantwoordelijkheid en coördinatie met de dag toe.

Wat hebben we geleerd?

Ons bezoek leert dat Zweden grote ambities heeft op het gebied van digitalisering en informatisering van het zorgstelsel, maar dat men hierin, net als in Nederland, tegen de nodige uitdagingen aanloopt. Wat we meenemen naar Nederland, is dat het reduceren van de complexiteit in de zorg bijdraagt aan zorgvernieuwing en innovatie en dat regionale regie kan bijdragen aan meer samenhang tussen verschillende zorgaanbieders. Toch blijft nationale regie nodig voor een eerlijke verdeling van kwalitatief hoogwaardige zorg voor elke burger.

 

Nederland is in veel opzichten vergelijkbaar met Zweden. Dit geldt niet alleen voor de staatsstructuur – beiden hanteren een parlementair stelsel binnen de constitutionele monarchie –, maar ook voor de hoge welvaart, ruime sociale zekerheid én de hoge kwaliteit van de gezondheidszorg. Binnen de gezondheidszorg hebben beide landen daarbij ook nog eens te maken met een toenemende mate van vergrijzing, waardoor de vraag naar gezondheidszorg hoog ligt en het personeelstekort stijgt.

Reden om te innoveren dus. En daar doet Zweden het toch een stuk beter dan Nederland. Zweden loopt ruim voor op digitalisering en informatisering van het zorgstelsel en dat ook nog eens tegen lagere kosten. Daar moeten wij als Nederlanders toch van kunnen leren.

Tijdens de PBLQ-studiereis naar Stockholm, hebben we daarom twee organisaties bezocht die zich bezighouden met digitalisering en informatisering van de zorg: Het Zweedse eHealth bureau (“eHälsomyndigheten”) en het CAIR-lab van het Karolinska academisch ziekenhuis: een onderzoekslaboratorium voor kunstmatige intelligentie in de zorg.

Het Zweedse eHealth bureau is een overheidsinstelling die zich richt op de ontwikkeling van een nationale eHealth infrastructuur voor een betere gezondheidszorg. Het bureau heeft zich in de afgelopen jaren ruimschoots beziggehouden met onder andere de ontwikkeling en implementatie van informatiestandaarden voor patiëntgegevens, elektronische medicatievoorschriften en elektronische virtuele doktersafspraken.

Het CAIR-lab van het academisch ziekenhuis in Stockholm houdt zich bezig met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentiemodellen specifiek voor de gezondheidszorg. Door een multidisciplinaire omgeving te creëren, waar klinische kennis samenkomt met technische kennis en voldoende patiëntendata, wil het lab de barrières rondom kunstmatige intelligentie in de zorg wegnemen. Het laboratorium biedt ondersteuning in de vroege innovatiefasen via pilotstudies en in de latere fasen van implementatie tot opschaling.

Wat gaat er goed in Zweden?

Zweden heeft zich tot doel gesteld om in 2025 wereldwijd koploper te zijn op het gebied van eHealth. En ze zijn goed op weg. In 2017 heeft elke Zweedse burger toegang gekregen tot zijn eigen gezondheidsdossier. Hierin kunnen patiënten zien welke aantekeningen zorgverleners hebben gemaakt, welke uitslagen er binnen zijn gekomen en wie het gezondheidsdossier heeft bekeken. De informatiestandaarden waarop het patiëntendossier is gebouwd, blijven niet beperkt tot Zweden. Zweden is een van de toonaangevende landen binnen het formuleren van de verordening tot een ‘European Health Data Space’ waarin – mits de verordening wordt goedgekeurd – alle Europese deelstaten patiëntgegevens met elkaar kunnen gaan uitwisselen.

Ook informatie-uitwisseling tussen Zweedse ziekenhuizen en apotheken gaat tegenwoordig grotendeels digitaal. Dit leidt tot een kortere doorlooptijd tussen voorschrijven en uitgeven van medicatie, een beter overzicht van iemands medicatie en een lagere foutgevoeligheid.
Het aantal digitale consulten in Zweden ligt verder hoog. Dit wordt versterkt door het bestaan van diverse virtuele huisartsklinieken. Digitale zorgverlening biedt Zweden toegang tot gezondheidszorg, zeker in de laagbevolkte Noordelijke delen van het land.

Tot slot is er in Zweden volop ruimte om te innoveren met initiatieven zoals kunstmatige intelligentie. Met aanmoediging van de regio, wordt zorgvernieuwing gefinancierd.

Hoe doet Zweden dat dan?

De zorg in Zweden is veel minder complex georganiseerd dan die in Nederland. In Nederland hebben we te maken met zowel landelijke als regionale verantwoordelijkheden in de zorg, een enorm aanbod aan zorgaanbieders door het hele land heen, eveneens een groot aanbod aan landelijke zorgverzekeraars en tot slot regionale zorgkantoren.

In Zweden is zorg daarentegen grotendeels regionaal georganiseerd. Ook is het aantal partijen dat deelneemt aan de zorgverlening beperkt. Vergoeding van zorg loopt niet via zorgverzekeraars (enkel voor sporadische private verzekeringen), maar via “Försäkringskassan”; het agentschap voor sociale zekerheid en zorg. Försäkringskassan is regionaal georiënteerd. De regio heeft daarmee veel zeggenschap. Neem je zorg af in jouw regio? Dan betaalt de regio de zorgaanbieder terug via regionaal geïnde belastinggelden. Kosten van zorg zijn door de regio heen gelijk. Ook het aantal zorgaanbieders is beperkt. Tussen de zorgaanbieders loopt gegevensuitwisseling soepel. De regio kan namelijk één informatiestandaard en één type EPD-software verplichten. Wil je als zorgaanbieder innoveren? Dan zijn de lijntjes tot de regio kort.

Dit alles wordt nog eens gefaciliteerd door het grote vertrouwen dat de Zweedse burger in overheidsinstellingen heeft én het beperkte belang dat de Zweedse burger hecht aan privacy. Dit is een groot verschil met Nederland, waar het wantrouwen naar overheidsinstellingen met de dag lijkt te groeien en de roep om privacy alom vertegenwoordigd is in de programma’s over uitwisseling van gezondheidsgegevens.

Is het dan allemaal koek en ei?

Hoewel de digitalisering van de Zweedse zorg veelbelovend lijkt, is het zeker niet allemaal koek en ei. Waar (digitale) zorgverlening binnen één regio soepel verloopt, wordt het verhaal anders zodra er regio-overstijgend wordt gekeken. Tussen regio’s kunnen namelijk verschillende standaarden worden gehanteerd en communiceert software beperkt, waardoor elektronische patiëntendossiers lang niet altijd kunnen worden gedeeld. Ook voor de burger is het ontvangen van zorg in een andere regio dan die van herkomst niet zo eenvoudig.

Daarnaast zijn de verschillen tussen regio’s groot. Met een hoge bevolkingsdichtheid is Stockholm een rijke regio ten opzichte van een regio in het hoge Noorden. Het gevolg is dat de zorgkosten per inwoner in Stockholm een stuk lager liggen dan de zorgkosten per inwoner van een Noordelijke gemeente. De toegang tot kwalitatief hoogwaardige zorg is daarom daar lager. In Zweden neemt de roep om nationale verantwoordelijkheid en coördinatie met de dag toe.

Wat hebben we geleerd?

Ons bezoek leert dat Zweden grote ambities heeft op het gebied van digitalisering en informatisering van het zorgstelsel, maar dat men hierin, net als in Nederland, tegen de nodige uitdagingen aanloopt. Wat we meenemen naar Nederland, is dat het reduceren van de complexiteit in de zorg bijdraagt aan zorgvernieuwing en innovatie en dat regionale regie kan bijdragen aan meer samenhang tussen verschillende zorgaanbieders. Toch blijft nationale regie nodig voor een eerlijke verdeling van kwalitatief hoogwaardige zorg voor elke burger.

 

PUBLICATIES