Doel van dit onderzoek was om de kostencomponenten uit de VNG- uitvoeringsanalyse te kwantificeren en uit te werken in een praktisch kostenmodel. Hiermee krijgen gemeenten en provincies inzicht in de (financiële) randvoorwaarden voor de implementatie van de AI- verordening, met name in hun rol als gebruiksverantwoordelijke van AI-systemen. Daarnaast biedt het BZK,VNG en het IPO inzicht in de kosten die gepaard gaan met de implementatie van de AI-verordening voor gemeenten en provincies.
Voor deze opdracht hebben we het Standaard Kosten Model (SKM) toegepast: een gestandaardiseerde methodiek om regeldrukkosten van wet- en regelgeving in kaart te brengen. Hiermee zijn de verplichtingen uit de AI-verordening vertaald naar concrete handelingen, waarna we per handeling de kosten hebben bepaald op basis van antwoorden van gemeenten en provincies.
We hebben veldonderzoek uitgevoerd bij acht gemeenten en acht provincies om de kostencomponenten te kwantificeren. De resultaten zijn verwerkt in een kostenmodel en rekentool, waaraan een gevoeligheidsanalyse is gekoppeld die inzicht geeft hoe kosten zich kunnen ontwikkelen. Het model is opgesteld voor de rol van gebruiksverantwoordelijke en richt zich hoofdzakelijk op generieke verplichtingen uit de wet, zoals het inventariseren van AI-systemen, het inrichten en uitvoeren AI-compliance en het organiseren van AI- geletterdheid. De hoog-risico verplichtingen waren nog niet mogelijk om te kwantificeren, omdat gemeenten en provincies nog niet zo ver waren met de implementatie.
De kwantitatieve analyse toont aan dat vrijwel alle gemeenten en provincies al AI-systemen inzetten, variërend van generatieve toepassingen tot domeinspecifieke oplossingen. Het gebruik van hoog- risico AI-systemen is nog beperkt, maar toekomstig gebruik wordt niet uitgesloten. De implementatie van de AI-verordening bevindt zich bij de meeste overheden nog in een beginfase: hoewel er stappen zijn gezet op het gebied van inventarisatie, compliance en AI- geletterdheid, ontbreekt het vaak aan structurele borging, zoals een concreet actieplan of gereserveerd budget.
De uitkomsten van de kwantitatieve analyse zijn opgeschreven in een gebundelde eindrapportage voor gemeenten en provincies. Daarnaast bestaat het eindresultaat uit een praktische rekentool en bijbehorend kostenmodel waarmee gemeenten en provincies zelf de implementatiekosten kunnen berekenen.
Het volledige eindrapport is hier te lezen.
De opdrachtgever zegt hierover: “in het kader van het traject Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO), dat BZK samen met de medeoverheden doorloopt, heeft PBLQ deze kwantitatieve impactanalyse uitgevoerd. PBLQ is daarbij grondig te werk gegaan, zowel in methodiek als aanpak. De samenwerking verliep prettig, met korte lijnen tussen PBLQ, BZK en de medeoverheden. Deze impactstudie vormt daarmee een waardevolle aanvulling op het UDO- traject, waarin we de gevolgen van de AI-verordening voor de overheidssector in kaart brengen.”
