Digitale samenleving​

Onze samenleving is gedigitaliseerd. Voor inwoners en ondernemers geldt dat digitaal zaken regelen met de overheid de norm is geworden. Digitalisering vraagt om zorgvuldigheid en een gedegen aanpak. Als maatschappij willen we publieke waarden bij iedere stap borgen. Hoe maken we digitale dienstverlening relevant voor iedereen? Hoe plukken we de vruchten van AI en beperken de risico’s? Hoe zorgen we voor een digitale samenleving waarin iedereen kan meedoen?

Wij adviseren de overheid op alle bestuurslagen bij vraagstukken op het gebied van de digitale samenleving. Daarbij richten we ons op onderwerpen zoals de informatiehuishouding en de besturing, verantwoording en adoptie van algoritmes en AI. De voordelen van digitalisering kunnen pas écht worden behaald als de overheid zorgvuldig, efficiënt, vakkundig en beschermend opereert.

Werkgebieden en expertise

Algoritmes en AI

Algoritmes en AI spelen een groeiende rol in publieke dienstverlening en besluitvorming. Zorgvuldig en verantwoord gebruik is cruciaal om publieke waarden te borgen. Wij helpen en adviseren overheden bij het ontwikkelen van grip op deze technologie. We ondersteunen bij het inrichten van een AI- governance, dragen bij aan het ontwikkelen van beleidskaders en instrumenten en weten wat er nodig is om aan de AI- verordening te voldoen. We beschikken daarnaast over veel kennis met betrekking tot de competenties en vaardigheden die nodig zijn. Hierover schreven we het whitepaper AI- geletterdheid, een essentiële voorwaarde voor toekomstbestendig en verantwoord bestuur.

Informatiehuishouding

Een zorgvuldige informatiehuishouding is essentieel voor een transparante, betrouwbare en open overheid. Wij ondersteunen overheden met evaluaties, advies en duurzame oplossingen om informatie toegankelijk, vindbaar en verantwoord te beheren in een steeds complexer digitaal landschap. Ook hebben we ervaring en kennis van de Wet Open Overheid en wat een gedegen implementatie van overheidsorganisaties vraagt.

Digitale dienstverlening

De samenleving verwacht veel van de overheidsdienstverlening. Van het doen van belastingaangifte tot het indienen van een aanvraag voor een omgevingsvergunning: er kan steeds meer digitaal, en dat vinden we ook nodig. Vanuit PBLQ dragen we hier graag aan bij.

Marc met een telefoon in zijn hand voor PBLQ

“Digitalisering vraagt om doordachte keuzes. Met onze ervaring en diepgaande kennis helpt PBLQ opdrachtgevers om deze complexe vraagstukken aan te pakken”

Onze aanpak

Wij richten ons uitsluitend op overheidsvraagstukken: we kennen de overheid door en door en weten hoe we voortgang kunnen boeken. We vervullen interim opdrachten, voeren onderzoek uit en geven advies. In al onze opdrachten werken we vanuit het perspectief dat iedere organisatie anders is en een eigen context heeft. We stellen vragen, luisteren en vragen door. We zetten ons gemotiveerd in voor een goed werkende overheid. We nemen verantwoordelijkheid en denken mee met onze opdrachtgevers. We hebben een open blik en werken aan voorstellen en oplossingen die waarde toevoegen. We hanteren beproefde methodieken als klantreizen en ontwerpsessies, bijvoorbeeld bij vraagstukken over het verbeteren van de digitale dienstverlening. Verder zijn we al jaren betrokken bij grote veranderopgaven rondom bijvoorbeeld informatiehuishouding, open overheid en adoptie van AI. Dit doen we bijvoorbeeld via implementatietrajecten, kosten-batenanalyses en impactanalyses. We hebben ervaring in agile werken, projectmatig werken en (grote) veranderprogramma’s.

Onze klanten

Van gemeenten, waterschappen, provincies tot aan uitvoeringsorganisaties en departementen: wij werken voor de gehele overheid aan vraagstukken in de digitale samenleving.

Een greep uit onze opdrachtgevers:

  • We onderzochten de risicobeheersing van impactvolle algoritmes in de gemeente Utrecht.
  • Voor het ministerie van BZK voerden we een kwantitatieve analyse uit van de implementatiekosten van de AI-verordening.
  • We adviseerden het Interprovinciaal Overleg over de realisatie van hun ambities met digitale dienstverlening.
  • Voor het ministerie van OCW deden we een verkenning naar de omgang met concept- documenten.

“Onze opdrachtgevers waarderen onze kennis, onze betrokkenheid en onze onafhankelijkheid.”

Twee werknemers van PBLQ lopen het stadhuis binnen voor een opdracht over digitale samenleving

Opdrachten

Rekenkameronderzoek Utrecht naar risicobeheersing algoritmes

De gemeente Utrecht maakt steeds meer gebruik van algoritmes om haar dienstverlening, processen en taken efficiënter, consistenter en toegankelijker te maken. Tegelijkertijd groeit de maatschappelijke aandacht voor risico’s zoals privacy schending, ongelijke behandeling en gebrek aan transparantie. De Rekenkamer Utrecht wilde daarom inzicht krijgen in hoeverre de gemeente algoritmes verantwoord toepast en of er voldoende waarborgen zijn. Het onderzoek laat zien dat Utrecht in veel opzichten vooroploopt in de verantwoorde inzet van algoritmes, maar tegelijkertijd nog een wereld te winnen heeft in een gestructureerde uitvoering van risicomanagement. Daarnaast moet de gemeenteraad beter bij het onderwerp worden betrokken.

Conceptdocumenten binnen digitaal informatiebeheer van de overheid

PBLQ heeft in opdracht van het ministerie van OCW een verkenning gedaan naar het belang en beheer van conceptdocumenten binnen het digitaal informatiebeheer van de overheid.

Algoritmen en AI in Enschede

De laatste jaren is er veel aandacht ontstaan voor de toepassing van algoritmen binnen de overheid. Algoritmen helpen de overheid om uitvoeringstaken te automatiseren en sneller en slimmer uit te voeren. Besluiten die op basis van algoritmen worden genomen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de levens van individuele burgers. Het is daarom van grote maatschappelijke waarde dat gemeenten op een bewuste en verantwoorde manier van algoritmen gebruik maken. PBLQ heeft in opdracht van de Rekenkamer gekeken hoe de gemeente Enschede omgaat met algoritmegebruik. En hoe er aandacht is voor risicobeheersing en wordt omgegaan met nieuwe ontwikkelingen zoals AI.

Cybersecurity binnen de hoger onderwijsketen

Cybersecurity is voor hogescholen en universiteiten een zeer belangrijk onderwerp. Na de hack van de Universiteit Maastricht is duidelijk geworden dat goede cybersecurity een voorwaarde is voor de continuïteit van het onderwijs. Het besef groeit dat cybersecurity niet alleen een technisch, maar minstens zozeer een maatschappelijk vraagstuk is. Onderwijsinstellingen werken in toenemende mate samen in een keten waarin ze onderling informatie uitwisselen, bijvoorbeeld bij aanmelden en inschrijven. Deze verwevenheid zorgt voor een nieuwe dimensie bij het regelen van cybersecurity, namelijk organisatie en samenwerking in de keten. PBLQ heeft hieraan gewerkt door (1) het uitvoeren van een risicoanalyse en (2) het organiseren van een bestuurlijke tafel.

E-Government training voor overheden in het Midden-Oosten en Noord-Afrika

Samen met The Hague Academy for Local Governance voert PBLQ een E-Government training uit voor ambtenaren in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Per uitvoering selecteren wij 25 deelnemers uit deze landen die samen het programma doorlopen. Zo leren de deelnemers niet alleen van de Nederlandse aanpak en good practices, maar ook van elkaars aanpak in de regio.

Verkenning naar AI in het mbo

PBLQ heeft in 2023 voor het ministerie van OCW een verkenning uitgevoerd naar de toepassing van Artificiële Intelligentie (AI) in het Mbo. Bij de verkenning is in kaart gebracht hoe binnen mbo-onderwijsinstellingen AI wordt gebruikt en welke verwachtingen er bestaan over toekomstige toepassingen. Daarbij heeft de nadruk gelegen op de publieke en onderwijswaarden die door AI worden geraakt en hoe het ministerie van OCW hier vanuit een beleidsrol zich toe kan verhouden. Na het verschijnen van de verkenning is nog een netwerkbijeenkomst georganiseerd om het vervolggesprek met professionals in de sector over het onderwerp met te voeren.

Evaluatie landelijke aanpak adreskwaliteit

PBLQ voerde voor het ministerie van BZK een evaluatie uit naar de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). LAA is een overheidsbrede samenwerking om incorrecte adresgegevens in de BRP te identificeren en te wijzigen. Door centraal informatie te delen ontwikkelen de samenwerkende partijen signalen van mogelijk onjuiste adresgegevens. Deze signalen worden door gemeenten, als bijhouder van de BRP, onderzocht door het afleggen van een huisbezoek. Tijdens het huisbezoek wordt duidelijk of de feitelijke bewoning overeenkomt met de adresregistratie. Tijdens de evaluatie hebben we de hele werking van LAA onder de loep genomen en gekeken of de doelstellingen van de aanpak (rechtmatig) worden gehaald. (bron foto: ICTU)

De rol van open standaarden in aanbestedingen

Open standaarden zijn een belangrijke pijler van het digitaliseringsbeleid van de overheid. Standaarden zorgen ervoor dat gegevens tussen ICT-systemen makkelijk kunnen worden uitgewisseld. Het open karakter zorgt ervoor dat iedereen de standaard kan gebruiken en dat een overheid geen afhankelijkheidsrelatie opbouwt bij een specifieke leverancier. Het is daarom de moeite waard om te onderzoeken hoeveel aandacht open standaarden krijgen bij de aanbesteding van ICT-projecten – in dit geval bij decentrale overheden. Wat gaat er goed, en wat kan beter?

Woo-review Gemeente Amsterdam  

De inwerkingtreding van de Wet open overheid (Woo) betekent dat overheden verplicht worden werk te maken van het actief openbaar maken van informatie. De Gemeente Amsterdam heeft een ambitieus Plan van Aanpak ontwikkeld om hier aan te voldoen.

Kansen voor transparantie met de Woo

De gemeente Rotterdam wil het vertrouwen in de overheid vergroten door de burger meer bij het openbaar bestuur te betrekken en participatiemogelijkheden te vergroten. Een voorwaarde daarbij is het verbeteren van de informatiepositie van de burger zodat die kan meedenken en meebeslissen bij de uitvoering van gemeentelijke taken. Het voldoen aan de Wet open overheid is een eerste aanzet, maar de gemeente vraagt zich af of een stap verder mogelijk is.

Uniforme domeinnaam voor de overheid

Het kabinet wil in 2025 een uniforme domeinnaam voor de overheid lanceren. Het doel is dat overheidswebsites voor burgers beter herkenbaar worden. Aan PBLQ is gevraagd een onderzoek uit te voeren hoe in het buitenland wordt gewerkt met speciale domeinnamen voor de overheid.

Toetsingskader Inclusieve Dienstverlening

Rond de 2,5 miljoen Nederlanders vinden het moeilijk om te werken met digitale apparaten, zoals een computer, smartphone of tablet. De overheid wil ervoor zorgen dat iedereen in de digitale samenleving kan meedoen. Om hieraan bij te dragen werkt PBLQ aan het Toetsingskader Inclusieve Dienstverlening. Voor de gemeente Amsterdam is een eerste Proof of Concept van een toetsingskader gemaakt, dat inmiddels in een project van Gebruiker Centraal verder wordt uitgewerkt.

Digitale dienstverlening Interprovinciaal Overleg (IPO)

Voor het Interprovinciaal Overleg (IPO) heeft PBLQ in een nulmeting het huidige dienstverleningsniveau van alle provincies ten opzichte van de provinciale visie op e-dienstverlening in kaart gebracht. De nulmeting laat zien hoe ver provincies zijn met het behalen van de streefdoelen uit de gemeenschappelijke visie en biedt handelingsperspectief in de vorm van adviezen voor de korte en langere termijn.

Strategie digitale infrastructuur Rotterdam

Rotterdam heeft hoge ambities voor de digitale toekomst van de stad. In een tweetal opeenvolgende opdrachten heeft PBLQ voor en met de gemeente Rotterdam onderzocht welke technologische (‘smart’) ontwikkelingen op de stad Rotterdam afkomen en wat die betekenen voor de samenwerkingen in de stad, voor hoogwaardige dataverbindingen (glasvezel en 5G) die nodig zijn om die ontwikkelingen te faciliteren en voor de rol die de gemeente daarbij kan spelen.

Rekenkameronderzoek Complexe Dienstverlening

Aanleiding voor dit project waren bezuinigingen die binnen de gemeente hadden plaatsgevonden. Hierop vroeg de gemeenteraad zich af of dit effect had op de dienstverlening; hoe klantvriendelijk is de gemeente eigenlijk voor een burger die in financiële problemen zit, een onderneming gaat starten of passende jeugdzorg zoekt? Zo ontstond de behoefte naar een kwalitatief onderzoek naar complexe dienstverlening. De rekenkamercommissie liet een onderzoek uitvoeren door PBLQ, die door middel van interviews, documentatiestudie en raadsbijeenkomsten inzicht creëerde in het vraagstuk. Na afloop blikken we terug met de rekenkamervoorzitter.

Project ICT-inrichting Kunstmuseum

Een goede ICT-dienstverlening wordt voor het Kunstmuseum steeds belangrijker. Variërend van het gebruik van een museum-app, een bezoekersregistratiesysteem tot en met de algemene kantoorautomatisering, ICT is onmisbaar voor het dagelijkse werk van het museum. En de verwachting is dat de komende jaren de vraag naar ICT-ondersteuning alleen maar zal toenemen. De centrale vraag hierbinnen is hoe het museum, rekening houdend met de diverse wensen en behoeften van gebruikers, op een duurzame manier invulling kan geven aan hun eigen ICT-inrichting. Het gaat dan bijvoorbeeld over vraagstukken rondom inzet van personele capaciteit, het al dan niet uitbesteden van ICT-dienstverlening en de vitaliteit van de infrastructuur. PBLQ voerde op basis van deze vraagstukken een onafhankelijke doorlichting uit op de huidige ICT en de mate waarin deze kan voldoen aan toekomstige behoeften van de organisatie.

Neem contact op met

Jinne Samsom

Jinne Samsom