Van risico naar regie: slimmer sturen op algoritmen en AI
In opdracht van de Rekenkamer Eindhoven onderzochten wij hoe de gemeente algoritmen en AI inzet en in hoeverre zij voorbereid is op een verantwoord gebruik. Het onderzoek laat zien dat Eindhoven met algoritmen en AI kansen ziet voor efficiëntere processen en betere dienstverlening, maar het ontbreekt nog aan duidelijke richtlijnen en beleid. Bij gebrek aan deze kaders stokt besluitvorming, wordt beperkt geëxperimenteerd en wordt de stap naar adoptie (nog) niet gezet. Tegelijk is er een sterke basis voor een verantwoord gebruik: veel aandacht voor ethiek en privacy en een multidisciplinaire expertisegroep AI. Medewerkers tonen bereidheid om met AI te werken, maar het ontbreken van beleid leidt tot onzekerheid en risico’s, waaronder ongereguleerd gebruik van generatieve AI.
Rekenkameronderzoek Utrecht naar risicobeheersing algoritmes
De gemeente Utrecht maakt steeds meer gebruik van algoritmes om haar dienstverlening, processen en taken efficiënter, consistenter en toegankelijker te maken. Tegelijkertijd groeit de maatschappelijke aandacht voor risico’s zoals privacy schending, ongelijke behandeling en gebrek aan transparantie. De Rekenkamer Utrecht wilde daarom inzicht krijgen in hoeverre de gemeente algoritmes verantwoord toepast en of er voldoende waarborgen zijn. Het onderzoek laat zien dat Utrecht in veel opzichten vooroploopt in de verantwoorde inzet van algoritmes, maar tegelijkertijd nog een wereld te winnen heeft in een gestructureerde uitvoering van risicomanagement. Daarnaast moet de gemeenteraad beter bij het onderwerp worden betrokken.
Conceptdocumenten binnen digitaal informatiebeheer van de overheid
PBLQ heeft in opdracht van het ministerie van OCW een verkenning gedaan naar het belang en beheer van conceptdocumenten binnen het digitaal informatiebeheer van de overheid.
Algoritmen en AI in Enschede
De laatste jaren is er veel aandacht ontstaan voor de toepassing van algoritmen binnen de overheid. Algoritmen helpen de overheid om uitvoeringstaken te automatiseren en sneller en slimmer uit te voeren. Besluiten die op basis van algoritmen worden genomen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de levens van individuele burgers. Het is daarom van grote maatschappelijke waarde dat gemeenten op een bewuste en verantwoorde manier van algoritmen gebruik maken. PBLQ heeft in opdracht van de Rekenkamer gekeken hoe de gemeente Enschede omgaat met algoritmegebruik. En hoe er aandacht is voor risicobeheersing en wordt omgegaan met nieuwe ontwikkelingen zoals AI.
Cybersecurity binnen de hoger onderwijsketen
Cybersecurity is voor hogescholen en universiteiten een zeer belangrijk onderwerp. Na de hack van de Universiteit Maastricht is duidelijk geworden dat goede cybersecurity een voorwaarde is voor de continuïteit van het onderwijs. Het besef groeit dat cybersecurity niet alleen een technisch, maar minstens zozeer een maatschappelijk vraagstuk is. Onderwijsinstellingen werken in toenemende mate samen in een keten waarin ze onderling informatie uitwisselen, bijvoorbeeld bij aanmelden en inschrijven. Deze verwevenheid zorgt voor een nieuwe dimensie bij het regelen van cybersecurity, namelijk organisatie en samenwerking in de keten. PBLQ heeft hieraan gewerkt door (1) het uitvoeren van een risicoanalyse en (2) het organiseren van een bestuurlijke tafel.
E-Government training voor overheden in het Midden-Oosten en Noord-Afrika
Samen met The Hague Academy for Local Governance voert PBLQ een E-Government training uit voor ambtenaren in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Per uitvoering selecteren wij 25 deelnemers uit deze landen die samen het programma doorlopen. Zo leren de deelnemers niet alleen van de Nederlandse aanpak en good practices, maar ook van elkaars aanpak in de regio.
Verkenning naar AI in het mbo
PBLQ heeft in 2023 voor het ministerie van OCW een verkenning uitgevoerd naar de toepassing van Artificiële Intelligentie (AI) in het Mbo. Bij de verkenning is in kaart gebracht hoe binnen mbo-onderwijsinstellingen AI wordt gebruikt en welke verwachtingen er bestaan over toekomstige toepassingen. Daarbij heeft de nadruk gelegen op de publieke en onderwijswaarden die door AI worden geraakt en hoe het ministerie van OCW hier vanuit een beleidsrol zich toe kan verhouden. Na het verschijnen van de verkenning is nog een netwerkbijeenkomst georganiseerd om het vervolggesprek met professionals in de sector over het onderwerp met te voeren.
Evaluatie landelijke aanpak adreskwaliteit
PBLQ voerde voor het ministerie van BZK een evaluatie uit naar de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). LAA is een overheidsbrede samenwerking om incorrecte adresgegevens in de BRP te identificeren en te wijzigen. Door centraal informatie te delen ontwikkelen de samenwerkende partijen signalen van mogelijk onjuiste adresgegevens. Deze signalen worden door gemeenten, als bijhouder van de BRP, onderzocht door het afleggen van een huisbezoek. Tijdens het huisbezoek wordt duidelijk of de feitelijke bewoning overeenkomt met de adresregistratie. Tijdens de evaluatie hebben we de hele werking van LAA onder de loep genomen en gekeken of de doelstellingen van de aanpak (rechtmatig) worden gehaald.
(bron foto: ICTU)
De rol van open standaarden in aanbestedingen
Open standaarden zijn een belangrijke pijler van het digitaliseringsbeleid van de overheid. Standaarden zorgen ervoor dat gegevens tussen ICT-systemen makkelijk kunnen worden uitgewisseld. Het open karakter zorgt ervoor dat iedereen de standaard kan gebruiken en dat een overheid geen afhankelijkheidsrelatie opbouwt bij een specifieke leverancier.
Het is daarom de moeite waard om te onderzoeken hoeveel aandacht open standaarden krijgen bij de aanbesteding van ICT-projecten – in dit geval bij decentrale overheden. Wat gaat er goed, en wat kan beter?
Woo-review Gemeente Amsterdam
De inwerkingtreding van de Wet open overheid (Woo) betekent dat overheden verplicht worden werk te maken van het actief openbaar maken van informatie. De Gemeente Amsterdam heeft een ambitieus Plan van Aanpak ontwikkeld om hier aan te voldoen.